تبلیغات
ناظم سرا - خیام و شاهنامه
 
ناظم سرا
پروین می گوید:دل بی دوست دلی غمگین است.

یك نویسنده و پژوهش‌گر پیش‌کسوت با اشاره به این‌كه «نجم‌الدین دایه» و «ادوارد فیتز جرالد» از دو جایگاه مختلف موجب شهرت خیام شده‌اند،‌ گفت: خیام روی نقاط اصلی زندگی بشری دست گذاشت و مطالب را به‌صورت چكیده بیان كرد.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) در خراسان رضوی، دكتر محمدعلی اسلامی ندوشن در همایش «حكیم عمر خیام» كه در تالار فردوسی مجتمع دکتر علی شریعتی جهاد دانشگاهی مشهد برگزار شد، با بیان این‌كه خیام یك حكیم پرسش‌گر است و طرح پرسش می‌كند، اظهار داشت: از علت‌های شهرت جهانی خیام، پرسش‌های بی‌جواب اوست. وی از عجایب دنیاست، زیرا در اطرافش همه‌چیز در ابهام است. نظریات علمی این دانشمند درجه‌ی نخست تاریخ ایران به كناری نهاده شده و چند رباعی باعث جهانی او شده است.

وی درباره‌ی شعرهای خیام، گفت: در این‌باره، پرسش‌هایی مطرح است، مانند این‌كه آیا اصلا شعر می‌سروده یا نه و اگر می‌سروده چه تعداد رباعی گفته است و چرا اشعارش را در زمان حیاتش مخفی می‌كرده است. چنان‌كه در زمان حیاتش، وی را به‌عنوان شاعر نمی‌شناختند و اصولا هدف خیام از اشعارش چیست؟ تنها كسی كه عالم بوده و تعداد شعر مشخصی از وی باقی مانده، خیام است و علت آن چیست؟ از 80 تا 1500 رباعی كه به نام خیام به چاپ رسیده است، چه تعداد را می‌توانیم با اطمینان به او نسبت دهیم؟

این استاد ادبیات با اشاره به این‌كه برداشت‌های متفاوتی از سخن خیام شده است، بیان كرد: هر كسی با دیدگاه خود دست به تعبیر و شناخت خیام زده است. هم او را دهری و طبایعی خوانده و هم عارف و یك دین‌دار بزرگ دانسته‌اند. نظامی عروضی كه تنها كسی است كه خیام را در زندگی دیده است، در كتاب «چهار مقاله» و در بخش‌ منجم‌ها از حضورش در بلخ می‌گوید كه عمر خیام نیز در آن مجلس بود و ضمن صحبت از علم خیام، هیچ نامی از شاعری خیام نمی‌برد.

وی ادامه داد: در كتاب «چهار مقاله» از قول نظامی می‌خوانیم كه در آن مجلس، مرد بزرگوار دانشمندی بود كه مرگ خودش را پیش‌بینی كرد و گفت «من در جایی دفن خواهم شد كه در بهار شكوفه‌ها بر مزار من گل‌افشانی می‌كنند». نظامی نیز می‌گوید «پس از چند سال كه به نیشابور رفتم و قبر خیام را دیدم، به او آفرین گفتم».

نویسنده‌ی كتاب «پیروزی و آینده دموكراسی» درباره‌ی این‌كه چرا خیام اشعارش را در زمان حیاتش پنهان می‌كرد، گفت: خیام نمی‌خواست به‌عنوان شاعر شناخته شود و یك علتش آن است كه این رباعی‌ها كه از آن سوء تعبیر می‌شود و دشمنی‌های احتمالی درپی داشته است، در هوای زندگی او انتشار یابد. به همین علت، تا مدتی پس از مرگش كسی از اشعار وی خبر نداشت.

وی با بیان این‌كه «نجم‌الدین دایه» موجب انتشار اشعار خیام شد، ادامه داد: نجم‌الدین دایه، نویسنده‌ی كتاب خوب «مرصاد‌العباد» كه مردی صوفی و متعصب بود، از خیام بسیار بدگویی كرده است، چنان‌كه دو رباعی از خیام را به‌عنوان نمونه ذكر می‌كند و او را دهری و طبایعی می‌خواند. هرچند او با دشمنی این كار را كرده است، اما همین امر موجب شهرت خیام و سبب شد، ما بتوانیم در دیگر رباعی‌های منسوب به خیام رباعی‌های اصل را بازشناسیم، زیرا این مشكل درباره‌ی خیام وجود دارد كه تعدادی از رباعی‌های سست به نام او شناخته می‌شود.

اسلامی ندوشن با تأكید بر این‌كه دو نفر به خیام خدمتی اساسی كرده‌اند، یادآور شد: اگر خیام روز قیامت آن‌ها را ببیند، باید از هر دو تشكر كند. یكی «نجم‌الدین دایه» در جایگاه معاند كه نمونه‌ای به‌دست داد و توجه عمومی را به سوی خیام جلب كرد و دیگری «فیتز جرالد» به‌عنوان موافق كه سبب شهرت جهانی خیام شد و هنوز هم كسانی مشغول ترجمه آثار خیام به زبان‌های مهم و مختلف هستند. از عجایب خیام این است كه كم‌گوترین و در عین حال، معروف‌ترین شاعر ایران است. همچنین در داخل كشور آن‌قدر شهرت نداشت كه در دنیا مشهور شد، زیرا به‌عنوان شاعری دیوان‌دار شناخته‌شده نبود و ما نیز براساس شهرت جهانی‌اش به او توجه كردیم.

وی با اشاره به این‌كه برخی رباعی‌های منسوب به خیام توسط دیگران سروده شده است، اظهار داشت: شاید سرایندگان این رباعی‌ها به تفكر خیامی نیز تمایل به انتشار این اشعار نداشتند و به‌دلیل داشتن لحن خیامی به نام او شناخته شد. به همین دلیل، دنیای شعر خیام آشفته است. تعداد رباعی‌هایی كه با اطمینان با اندیشه‌ی خیامی سازگاری دارد، حدود 90 رباعی بیش‌تر نیست و بقیه به‌گونه‌ای از تفكر سطحی برخوردارند كه نمی‌توان آن‌ها را به خیام نسبت داد.

نویسنده‌ی كتاب «در كشور شوراها» خیام را زبده‌ترین گوینده دانست و افزود: خیام روی نقاط اصلی زندگی بشری دست گذاشته و حواشی و اعتقادهای جنبی را كه درباره‌ی آیین‌های مختلف مطرح شده است، كنار نهاده و از دل‌مشغولی اصلی بشر از آغاز خلقت سخن گفته و این را با بیانی كوتاه و به نوع مقطر و قطره‌قطره بیان كرده كه ما از كجا آمده‌ایم و به كجا می‌رویم، چه مفهومی در زندگی ماست و چه سرنوشتی داریم، یعنی ویرانی بشر، و طرح این پرسش‌ها هسته‌ی مركزی رباعیات خیام است.

استاد دانشگاه تهران با بیان این‌كه خیام برای نخستین‌بار این پرسش‌ها را مطرح نکرده است، گفت: در شاهنامه نیز این پرسش‌ها مطرح است، ولی خیام این پرسش‌ها را خلاصه كرده و با خواندن اشعارش هر كسی در درون خود، آن را می‌یابد. در ترجمه‌ی فیتز جرالد نیز این موضوع را می‌بینیم كه اواسط قرن نوزدهم بین زندگی تكنیكی و زندگی سنتی مردم در اروپا برخورد صورت گرفته بود و نوعی هشدار و آگاهی با این اشعار داده می‌شد و بعد، دیگر نقاط جهان توجه كردند كه این پرسش مطرح‌شده در اشعار خیام بسیار پایه‌دار است. هرچند در نقاط مختلفی از آثار كشف‌شده از تمدن‌های كهن، اشعار شكسپیر،‌ اشعار رودكی یا سراسر شاهنامه طرح این پرسش‌ را می‌بینیم، اما مانند خیام درخشان نیست.

نویسنده‌ی كتاب «کارنامه سفر چین» درباره‌ی این‌كه در مقابل پرسش طرح‌شده چه باید بكنیم، بیان كرد: باید وقت را غنیمت بدانیم كه به سرعت می‌گذرد. ما نمی‌توانیم وقت را مهار كنیم، پس باید از آن بهترین بهره را بگیریم. هر كسی باید به تشخیص خود این كار را انجام دهد.

وی درباره‌ی طرح شادی و شراب در اشعار خیام، تأكید كرد: در دوران غم‌زده‌ی خیام، راهی جز واكنش و بیان عکس آن نیست. در آن زمان، ترك‌های سلجوقی در هم‌دستی با خلفای عباسی فضایی تنگ ‌همراه با‌ اختناق و اختشاش اجتماعی ایجاد كرده بودند. خیام بیان می‌كند كه وقتی در بیرون، فضای مناسبی ندارید، در درون، خوش باشید. در اشعار حافظ نیز این را می‌بینیم.

دکتر اسلامی ندوشن افزود: منظور از شراب نیز خماری و بدمستی نیست، بلكه در زبان فارسی معانی بسیاری دارد. از جمله بعد معنوی آن كه پادزهری در مقابل ریا و تزویر است. تجسمی كه به ذهن عوام داده شده، چیزی است كه در مینیاتورهای دوره‌ی صفوی، قاجار و تیموری می‌بینیم كه معشوقی زیبا جام شرابی را به فردی مسن تعارف می‌كند، در صورتی كه منظور از شراب چیزی است كه بتواند سردی زمانه را بشكند و فرمان‌های حكام‌های دنیا شكسته شود. خارجی‌ها جنبه‌ی ظاهری شراب را برداشت كرده‌اند و متأسفانه می‌خانه‌ها و كاباره‌هایی به نام خیام وجود دارد.

نویسنده‌ی كتاب «زندگی و مرگ پهلوانان در شاهنامه» مفهوم رباعی‌های خیام را نوعی ناله و خروش انسانی دانست و گفت: بنیاد اشعار خیام بنیانی اساسی است كه انسان ناقص آفریده شده است تا بتواند خود را با تلاش كامل كند. این همان مفهومی است كه در آیین مزدایی نمود دارد كه می‌گوید، انسان باید با تلاش به پیروزی خوبی بر بدی كمك كند.

وی شاهنامه را بر اشعار خیام تأثیر‌گذار دانست و ادامه داد: شاهنامه به‌عنوان تفكر طولانی و عمیق و كهن ایرانی بر اشعار خیام بسیار مؤثر بوده است. از سوی دیگر، خیام از ایران باستان نیز تأثیر گرفته است و افراد دیگر از آن‌ها یاد كرده‌اند. این شكست و انحطاط پایه‌ی تفكر خیامی شد كه چگونه این امپراطوری‌های بزرگ مقهور تعداد كمی از اعراب شد و این شكست هیچ‌گاه از دید ایرانیان و متفكران ایرانی فراموش نشد.

اسلامی ندوشن موقعیت شهر نیشابور را دیگر عامل شكل‌گیری تفكر خیامی ارزیابی كرد و گفت: این شهر در منطقه‌ای لرزه‌خیز قرار گرفته و تاریخ نشان می‌دهد، زلزله‌ی بزرگی در آن رخ داده است. به نظر می‌آید، تفكر خیام كه زیبارویان افتاده در خاك را بیان می‌كند، ناشی از این موضوع است، ضمن این‌كه حمله و قتل‌عام‌ها در این امر مؤثر بوده است.

وی با اشاره به این‌كه نمی‌توان اشعار خیام را صد درصد بازشناخت، اضافه كرد: در هر حال، حتا اگر برخی اشعار منسوب به او را دیگران سروده باشند، تفكری مانند خیام داشته‌اند و اشعار خیام جزو نخبه‌ترین كلماتی است كه به زبان بشری جاری شده است. اشعار خیام كوتاه، اما پر از معنی، كشش و جذابیت‌ است كه با بیانی خاص و كوبنده ادا شده است.


http://www.isna. ir/ISNA/NewsView.aspx?ID= News-1538273&Lang=P





نوع مطلب : تاریخ ایران زمین، بزرگان ادبیات ایران و جهان، 
برچسب ها :


درباره وبلاگ

عاشق ایرانم وخانواده و ادبیات و اینترنت.گاهگاهی هم مرتکب شعر می شوم.وبلاگ ناظم سرا جایی است که از دلنوشته هایم شما را خبردار می سازم.8سال است وبلاگ نویسی می کنم.
یاد گرفته ام که تعصب نداشته باشم و به دنیایی بهتر بیندیشم.دوست دارم که انتقادهایتان را بشنوم.ببینم و بخوانم.وبلاگ ناظم سرا جایی است که در ان از غفلتها نیز می نویسم.غفلتهایی که دوره مان کرده اند و پیرامون ما چنبره زده اند.
غفلت از اخلاق جانمان را پر شرنگ کرده و امید واری به فردای بهتر از فرهنگ لغات ذهنمان تبعید شده است.هر دوکیمیاهای گمشده روزگار ماهستند.من نیز چون شما خیلی وقتها دلم برای راستی و درستی تنگ می شود.اگر حس کردید انچه در این وبلاگ امده است با اندیشه و احساس تان نزدیک است در نقل مطالب این وبلاگ بکوشید که باعث خوشحالی من خواهد شد.
بر این باورم که امروزه ادبیات درمانی بیشتر از اب درمانی مفید است.شما نیز آن راامتحان کنید.بی گمان سودی از ان به دست خواهد آمد.
مدیر وبلاگ : مسعود ناظم رعایا
پیوندها
%